Trendlezing IF 2011-2021: hebben wordt zijn

redactie  maandag 07 maart 2011

Onlangs hield Barend Jonker, directeur van Trendbureau IF, zijn jaarlijkse trendlezing. Titel: De Sociale Deltahoogte, over trends en tendensen in 2011-2021... Vakbonden moeten zich herijken vanwege nieuwe werkvormen en vragen van flexwerkers. We gaan wandelen met de boswachter. Nano- en microtechnologie maken het mogelijk om de mammoet terug te kweken…het kán dus laten we het doen! Maar bovenal wachten ons tijden van minderen en zingeving. Hebben wordt Zijn.

Het knappe van Jonker is elk jaar opnieuw de coherentie van zijn verhaal; er lijkt geen speld tussen te krijgen, zo fraai zijn zijn bewoordingen en aaneensmedingen. Nauwelijks noemt hij namen of te expliciete voorbeelden; de trendlezingen ontstijgen daardoor de anecdotiek en worden Een Grote Duiding. Fijn. De globale strekking van deze lezing had Jonker al verwoord in zijn uitnodiging.

Het poldermodel was jarenlang smeermiddel in de samenleving om arbeidsverhoudingen te reguleren, de opvoeding soepel te houden of conflicten te vermijden. Waar consensus ontbreekt is er altijd nog de optie van ‘gedogen’. Er samen uit komen vraag respect en tolerantie van de betrokkenen. De Nederlandse samenleving kan daar niet vanzelfsprekend op rekenen komende jaren. Bedrijven zien een minder stabiel arbeids- en fiscaal klimaat, de vergrijzende bevolking vraagt nieuwe oplossingen om de economische motor draaiende te houden.

Trendbureau IF onderzocht welke grenzen en kansen er liggen in de maatschappelijke ontwikkelingen tot circa 2021. De uitkomsten leidden tot een trendanalyse waarin de contouren van een nieuwe sociale ordening geschetst worden. De veranderende tijdgeest wordt hierin letterlijk zichtbaar met een doorkijkje naar de vooruitzichten voor economie, media, bedrijfscultuur, leefstijlen, ruimtelijke ordening.

Vanuit Stylink hebben we aan Jonkers zes hoofdcategorieën Xtra notes toegevoegd: relevante flarden uit een dus inspirerende en informatiedichte lezing.

Xtra notes
In de nieuwe tijd moeten we er niet op rekenen dat respect en tolerantie door alle maatschappijleden worden opgebracht (in tegenstelling tot het breed gedogen van het poldermodel dat een soort smeermiddel was); leuke ontwikkelingen zijn dat het komend decennium ook wordt gekenmerkt door hypercommunicatie en economische opleving.

De eigenaar van informatie en media is de nieuwe machthebber.

1 – NIEUWE ORDE

  • instabiliteit door speculatie met grondstoffen en valuta-onbalans 
  • (mondiale) hyper-connectie opent nieuwe markten 
  • werkgelegenheid verplaatst zich door ICT en robots 
  • zorg, recreatie en media blijven groeisectoren in ons land

Xtra notes
Nederland is slechts een vlekje op de wereld; dat gegeven wordt benadrukt door grote mondiale ontwikkelingen die aantonen dat de aarde lijdt: grondstofschaarste, voedselrellen, handelsoorlogen. Het menselijk falen leidt er wel weer toe dat er ook een beweging ontstaat die kijkt naar een gezamenlijke toekomst op mondiaal niveau. Nu zelfs foufou-meel op internet te bestellen is door de consument krijgt de tussenhandel het moeilijk. Azië ontwikkelt zich in een razend tempo en verbindt economisch het Noordelijk en Zuidelijk Halfrond; de arme streken van nu worden de motor van de wereldeconomie (zo zijn de investeringen die China in Afrika doet booming).

De mate van groei van de huidige wereldhandel krijgt het predikaat “respectloos” – er ontstaat een diepere behoefte naar wat past in de natuurlijke omgeving. Er ontstaan initiatieven om consumptie een halt toe te roepen of een spiegel voor te houden, als: nietskopen.nl. Obstakels voor groei zijn ook dat arm en rijk verder uit elkaar komen te liggen:  in dat gat schuilt de kiem voor groeiend maatschappelijk wantrouwen. Mogelijk dat er overschakeling naar een zorgeconomie nodig is maar dat wordt niet als ‘sexy’ gezien…

In Nederland ontbreekt de (politieke) focus/visie die nodig is om goed in te spelen op complexe infrastructuren  en grensoverschrijdende systemen: denk daarbij aan internationaal recht, maar ook aan dance music, games en augmented reality. Micro & nano winnen aan invloed; waarom niet de mammoet terugkweken, alleen al omdat het kan? De oude brandstofeconomie verdwijnt; kernfusie komt opnieuw in zicht; telewerken zorgt voor tijds- en energiebesparingen. Loketten, waar vind je ze nog? Aan automatisering wordt meer en meer emotionele uitwisseling gekoppeld; de robot die je troost en welterusten wenst. In Japan veel geaccepteerder, dus er zitten culturele grenzen aan de toepassingsmogelijkheden.

Verschuivingen in economieën en verhoudingen op wereldschaal.

Nieuwe werkgelegenheid zit in de kennis om (de juiste) informatie te schakeren, beheersen, toe te passen. Het presenteren van de informatie is de sleutel. De baan van de toekomst is informatiecoach (bijvoorbeeld voor bedrijven); het geven van verhulde of geen informatie kan niet, de consument haakt af. Recreatie wordt gelegd langs de lat van de maakbaarheid; in de natuur vinden we infoborden die ons verbinden aan de omgeving.

2 – DRAAGKRACHT

  • modern leven drijft winnaars en verliezers uiteen
  • sociale media vragen om herschikking van privacy(-regels)
  • er is behoefte aan visie, les in deugden, coaching
  • ook aan plezier, liefst – al dan niet virtueel – met anderen samen


Xtra notes
Zieken raken in het gedrang, media worden steeds belangrijker en stralender. Heb je één dag geen interessante tweet verzonden…een verloren dag. Foursquare dwingt tot het bezoeken van trendy plekken want maakt deel uit van ons digitale publieke profiel. Het volgen van de sporen van de diffuse consument wordt een nieuwe tak van marketingsport; ook hier dient zich een nieuwe baan aan: track & trace-marketeers.

Ecograffitti, zoals van kunstenaar Janet Portert uit Liverpool.

Wat er online plaatsvindt wordt direct als waar aangenomen; instant oordeel borgt de sociale omgang; check is van latere zorg. Verslaggevers/journalisten hebben geen tijd voor onderzoek en dus ook niet voor het vormen van een “slow opinion”. Er ontstaat een zoeken naar de verhouding tussen samenraapsel en samenleving; in dit licht is het ook opvallend dat Das Kapital van Karl Marx is herdrukt. Behoefte aan leiding met visie. Een ander populair boek (“Het land is moe” van Tony Judt) illustreert tegelijkertijd de behoefte aan zingeving.

Nog een beroep: de Opvoedcoach - biedt hulp aan (jonge) ouders. Kansen voor de tuinbutler, die houdt van de aarde. Wooncarrière krijgt soms voorrang op de werkcarrière; we worden van ploeteraars gelukzoekers. De maatschappij hervindt zijn draagkracht, technologie wordt ingezet, bijvoorbeeld om samen een telekerst te vieren.

3 – MIJLPALEN

  • cloud-computing wordt de ICT standaard, vrij internet kent grenzen 
  • verfijning leidt tot nieuwe toepassingen, in bio- en levenswetenschappen 
  • vragen over medische kosten en over de duur van levensverlenging 
  • high-tec en doe-het-zelf gaan samen, onder andere bij zelfmedicatie

Xtra notes
Streaming vervangt opslag; muziek luisteren we dus niet meer op eigen dragers maar uit ‘space’. De macht komt bij een heel kleine groep te liggen, namelijk bij degenen die de informatiestromen en media beheersen. Zelfzorg geeft mogelijkheid tot actief/preventief medisch handelen. Bewuste innovatie, zoals autodelen (als desks en deuren) uit pompoenbast.

4 – DELTAMETROPOOL

  • Nederland splitst in drukke randstad versus (krimpende) restregio’s
  • steden vergroenen, vaak via meervoudig ruimtegebrek bijv. geveltuinen
  • verkeerscongestie blijft, herziening van woonsubsidies is onvermijdelijk 
  • steden en agro-industrie verdichten, buitengebied in romantisch waas
  • grootste verschuiving is dat op parlementair systeem van woonkosten wordt aangepakt

Xtra notes
Liefde voor de eigen streek verminderd; we zijn teveeleisend. Een beetje plaats/stad heeft z’n eigen ecoloog in dienst. Ecograffiti duikt op. Het sociaal landschap wordt nog gevarieerder, zoals met Zorgkinderen en Logeerexen. Op zichzelf gerichte samenleving zorgt voor het homozorghuis, die andere verpleeghuizen ontlast van zorg van “onbekende teneur”. Groen = de nieuwe romantiek, wandelen op het "Blotevoetenpad". Het installeren van een landschapspolitie kan geen kwaad, met al die stedelingen die de natuur ingaan.

Samen Kerst vieren, digitaal - online en mobiel.

5 – OVERDAAD

  • opgroeien te midden van overdaad valt zwaar ivm hoge verwachtingen
  • onbegrip tussen generaties door verschil in leefstijl (en communicatie) 
  • onzekerheid over opvoeding, ouderschap en relaties
  • van kunst en ‘blessing’ wordt een uitweg verwacht

Xtra notes
Ingrijpen helpt tegen alle overdaad. Combineren. Vakbonden moeten zoeken naar eigentijdse organisatievormen; flexbanen zorgen voor een zoektocht naar nieuwe arbeids/samenwerkingsvoorwaarden. De ander moet aan onze verlangens voldoen. Poly Amori. Met wellness ontvluchten we de complexiteit van het bestaan; we ontwikkelen de ambitie om permanent gelukkig te zijn. Van uiterlijke gerichtheid naar innerlijke focus. Ook hier: behoefte aan visie dat het prijskaartje voorbijgaat; parfum getest op honderden, duizenden muizen? No thanks. Ethiek.

6 – NATUURLIJK 

  • natuur als inspiratiebron voor sociale omgang, cultuur en zingeving
  • behoefte aan klare taal en duiding van informatie, ieder is mesochtoon
  • verschuiving naar immateriële rijkdom, interesse voor bovennatuurlijk
  • sociale deltahoogte veilig genoeg, meer aandacht voor (samen-)zijn

Xtra notes
Veel interesse voor feel good-producten. Therapeutisch bewegen voor jeugdigen. Natuur biedt een uitweg op het algemeen wantrouwen, dat online zelfs kan leiden naar cyber- en megawars. De natuur fungeert als redder: we gaan een wandeling maken met de boswachter. Interesse in massa neemt af; de kiloknaller wordt afgeserveerd. De maaltijd wordt semi-religieus ritueel. Bio-diversiteit komt parallel te staan aan levenskracht.

Het web maakt je zichtbaar en traceerbaar,
online profielen gaan dwingen tot sociaal gedrag..

Nieuwsgierigheid leidt tot ontmoeting; cursussen contact leggen. Interesse voor bovennatuurlijk, ook voor grensverleggende theorieën van bijvoorbeeld neurowetenschappers of voor blije bijna dood-ervaringen. Ouderen dreigen uit beeld te geraken; sociale viriliteit en vitaliteit zorgt voor het schild tegen eenzaamheid. Mensen willen minder, spullen worden weggedaan, de (extra) opslag wordt opgezegd. Minder hebben en meer geduld.

De grote transitie is: van Hebben naar Zijn.