Van designer tot doener – 5e editie What Design Can Do

Craftscurator  woensdag 03 juni 2015

De vijfde editie van What Design Can Do stond bol van de interessante sprekers. Centraal stond dit jaar de vraag 'wat doe ík eigenlijk?'. Sprekers vertelden over hun persoonlijke ontwikkeling, journalist Jeroen Junte liet 900 designers een duurzame eed afleggen en de organisatie schreef een challenge uit voor designers. De vraag is dus 'Wat kan jij doen'?

geurexpert Sissel Tolaas in haar lab en de 'Gherkin Chandelier' van Bompas & Parr  #wdcd #designgeurexpert Sissel Tolaas in haar lab en de 'Gherkin Chandelier' van Bompas & Parr (beelden via whatdesigncando.com en wired.co.uk)

Geur, smaak en kraak
Hoe kan design optimaal gebruik maken van onze zintuigen? Volgens de Braziliaanse chef Alex Atala is 'food is the most important social media', omdat eten mensen samenbrengt. Na enige tijd in Europa als chefkok gewerkt te hebben, realiseerde Atala zich dat je alleen echt kunt experimenteren en innoveren met smaken die in je genen zitten; de smaken uit je jeugd, van je moederland. Daarop keerde hij terug naar Brazilië, waar hij nu de smaken van verschillende locaties in gerechten probeert te vangen. De Noorse Sissel Tolaas reist de wereld af met een vernuftig apparaatje dat geuren 'vangt'. Ze maakte geurkaarten van vele steden, en trakteerde het WDCD publiek op een koekje van eigen deeg: de geur van de Amsterdamse grachten - water, hondenhaar en pis. Gelukkig konden we even later genieten van de geur van bananenconfetti van Bompas & Parr, en zien en ruiken hoe hun 'augurkenkroonluchter' energie geleidt. Hoe belangrijk de zintuigen zijn, bewees ook Charles Spence, door te laten zien hoe dominant bijvoorbeeld ons zintuig 'zicht' is. Zelfs geoefende wijnproevers kunnen niet meer goed proeven zodra zij hebben gezien of de wijn in hun glas rood of wit is.

Refugee Republic van Jan Rothuizen #wdcd #design #refugeesRefugee Republic van Jan Rothuizen (beeld via janrothuizen.nl)

Pop-up bedrijvigheid
Over kaarten gesproken: Jan Rothuizen, die eerder de prachtige handgetekende 'soft atlas' van Amsterdam publiceerde, bracht onlangs een vluchtelingenkamp in Irak in kaart. De Refugee Republic is een interactieve kaart, je kunt als het ware zelf door de straten van het kamp lopen. Rothuizen stelt vragen bij ons typische beeld van refugee camps; dat van zielige mensen achter prikkeldraad, wachtend op een zak rijst. Realiteit is dat het leven gewoon doorgaat voor mensen in zo'n kamp. Al snel ontstaat een soort pop-up bedrijvigheid; er zijn levendige winkelstraten met kappers, bruidsjurkenmakers en limonadebrouwers. Als je je realiseert dat vluchtelingen wereldwijd gemiddeld 17 jaar in een kamp zitten, is het maar goed ook dat zij hun leven in eigen hand nemen.

Designers buigen zich, juist nu de vluchtelingenproblematiek op een historisch hoogte- (of liever gezegd diepte-)punt is, over vraagstukken betreft huisvesting en logistiek in de vluchtelingenkampen. Gelukkig realiseren zij zich dat mensen die in die omstandigheden leven, vaak zelf de beste ideeën en oplossingen hebben. De flat-pack goeroes van Ikea zijn nu ook betrokken bij het ontwikkelen van tenten en huizen die snel vervoerd en opgezet kunnen worden, en die aangepast kunnen worden aan lokale en culturele behoeften.

bouwen met traditionele materialen in Burkina Faso, door architect Diébédo Francis Kéré. Rechts: bouwen met lokale makers in Congo, door architect Michael Murhpy #wdcd #design #crafts #architecturelinks: bouwen met traditionele materialen in Burkina Faso, door architect Diébédo Francis Kéré. Rechts: bouwen met lokale makers in Congo, door architect Michael Murhpy (beelden via kerearchitecture.com en massdesigngroup.org)

De designer als connector
Architect Michael Murphy ziet de waarde van gebouwen vooral gereflecteerd in de handen van de makers, gebruik makend van lokale materialen. Hij pleit voor een 'lo-fab' model van bouwen. In Afrika bouwde hij verschillende ziekenhuizen, die door slim ontwerp bijdragen aan het welzijn van patiënten, en optimaal gebruik maken van de lokale omstandigheden. Ook architect Diébédo Francis Kéré, afkomstig uit Burkina Faso en opgeleid in Duitsland, zette veel gebouwen neer in Afrika, onder meer in zijn geboortedorp Gando. Hij onderstreept het belang van de designer als connector, met éen been in de ene cultuur en éen in de andere. Als geen ander is hij in staat de verschillende belangen van opdrachtgevers af te wegen, en zo nodig kritiek te leveren op plannen. Hij maakt gebruik van het potentieel van lokale communities, en past traditionele technieken toe in gebouwen die hij realiseert. Net als Murphy benadrukt hij hoe belangrijk de hand van de maker is.

Ook de Braziliaanse Campana broers nemen het maakproces als uitgangspunt, hun studio is éen grote werkplaats. 'Alles wat ik in design geleerd heb, is door dingen te maken met mijn handen' zegt Humberto. Veel nieuwe inzichten komen voort uit het experimenteren met materialen, zowel bijzondere en waardevolle materialen, maar ook ordinair spul en afval. Zo werken zij met kokos deurmatmaterialen, bubbeltjesplastic en simpele bakstenen. Door de materialen op een bijzondere manier toe te passen of te bewerken, ontstaan de showpieces die de Campana broers in galleries over de hele wereld tonen. De technieken staan dus centraal, en zijn belangrijk om te bewaren.

Campana Brothers: TransPlastic chair en makers in Studio Campana #wdcd #crafts #designCampana Brothers: TransPlastic chair en makers in Studio Campana (beelden via dezeen.com en klatmagazine.com)

Van designer tot doener
Na de vele inspirerende verhalen van designers die na verloop van tijd doeners zijn geworden, beklom journalist Jeroen Junte het podium, vergezeld van een heus gospel koor. Hij pleitte voor een soort Hippocratische eed voor designers, en maakte meteen gebruik van de gelegenheid de 900 aanwezige designers deze af te laten leggen. 'Ik beloof het' mompelde de zaal, sommigen met de hand op hun hart. De 9 punten houden onder meer in dat designers zich voornemen respectvol met mens en materiaal om te gaan in hun ontwerpproces, en te zorgen dat het eindproduct zinvol is, en geen schade veroorzaakt tijdens gebruik of na de levensduur ervan. Het is altijd lastig om bij zulke statements algemeenheden te vermijden, en wellicht had de eed wat scherper geformuleerd kunnen worden. Wel een mooi punt was de belofte van designers de beperkingen van hun vakgebied te erkennen. Juist in deze tijd waarin design zo breed wordt opgevat en ingezet, en het zoveel impact heeft, is het voor designers belangrijk zich bewust te zijn van hun verantwoordelijkheid én de grenzen daarvan.

#wdcd #amsterdam #2015De Eed (beeld via whatdesigncando.com)

Doe iets!
De eed sloot mooi aan bij de design-challence die What Design Can Do uitschreef. Ontwerpers moeten urgente maatschappelijke problemen oppakken, zei challenge-leider Dagan Cohen: het klimaat, vluchtelingen, privacy, obesitas of de overload aan informatie.

Je kunt nog onderwerpen aandragen, over enkele weken volgt een oproep voor het insturen van jouw plan. Als jouw voorstel wint, krijg je niet alleen een budget om het uit te voeren, maar ook professionele begeleiding van de WDCD organisatie en partners, én sta je volgend jaar zelf als doener op het podium van de Stadsschouwburg!

craftscurator-what-design-can-do-design-challencenaakte mannen dagen designers uit om mee te doen met de What Design Can Do Challenge (beeld via whatdesigncando.com)

Boek en tentoonstelling
Speciaal vanwege het eerste jubileum van What Design Can Do is er een boek verschenen onder de titel 31 Brilliant Ideas For a Better World, Celebrating 5 years of What Design Can Do!
In het Stedelijk Museum Amsterdam is tot 26 juli nog een tentoonstelling What Design Can Do, met onder meer werk van de Campana Brothers.


Irene Vermeulen is Craftscurator, en schrijft over trends in handmade en sustainable design voor Elle Decoration NL, PantoneView, Stylink en op haar eigen Craftscurator.com. Ook Irene is een doener: in o.a. Vietnam en Zuid Afrika begeleidt ze ondernemers die hun handgemaakte producten op de markt willen brengen. Haar artikel 'From Designer To Do-er' is in het Engels te vinden op craftscurator.com.