ZERO in het kwadraat in het Textielmuseum

redactie  maandag 02 februari 2015

ZERO in het kwadraat toont van 7 februari tot en met 17 mei in TextielMuseum werk van twee belangrijke vertegenwoordigers van de Nul-groep, Jan Schoonhoven en Henk Peeters, plus werk van negen kunstenaars die in de collectie van het TextielMuseum zijn vertegenwoordigd. Het imago van ZERO en Nul is gebaseerd op monochromie, een voorkeur voor wit, het gebruik van rasters (grids), ritmische composities en herhaling. Ook valt het gebruik van alledaagse materialen en moderne kunststoffen op.

zero-in-het-kwadraat-textielmuseum11kunstenaar: Beppe Kessler, jaar: 1994 - 1995, foto: TextielMuseum

De warme kant van de abstractie
De internationale ZERO-beweging ontstond rond 1960, enkele jaren voor de Amerikaanse Post-Painterly Abstraction en Minimal Art. Het minimalistische en de afwezigheid van expressie delen ze, maar de taal van ZERO is minder anoniem en objectief. Bepalend zijn monochromie, een voorkeur voor wit, het gebruik van rasters (grids), ritmische composities en herhaling, waarbij gebruik wordt gemaakt van alledaagse materialen en moderne kunststoffen op. Handwerk is belangrijk, waarbij ook gebruik gemaakt wordt van textiele materialen. Henk Peeters noemde dit 'de warme kant van de abstractie'.

Jan Schoonhoven is bekend om zijn witte reliëfs, blinddrukken en (penseel)tekeningen met eenvoudige zwarte lijnen en ritmische patronen. Zijn tekeningen worden vergeleken met boodschappenlijstjes, zijn objecten met jaloezieën, putdeksels en tralies. Henk Peeters' werk wordt gekenmerkt door regelmaat, symmetrie en monochromie; zijn materiaalkeuze is opvallend en zeer gevarieerd.

zero-in-het-kwadraat-textielmuseum2beeld via textielmuseum.nl

Kunstenaars uit de collectie
In ZERO in het kwadraat zijn de werken uit de collectie van het TextielMuseum allemaal gemaakt door vrouwen. Dat is geen opzet, maar ook niet geheel toevallig. Deze kunstenaars hebben hun wortels in de textielkunst en daarbinnen zijn vrouwen traditioneel goed vertegenwoordigd. In hun materiaalkeuze nemen ze alle vrijheid; op het eerste gezicht herinnert weinig meer aan traditionele technieken of materialen.

zero-in-het-kwadraat-textielmuseum13'Slijtage / Rood kleed met gat', jaar: 1972 - 1973, foto: Tommy de Lange i.o.v. TextielMuseum

Handwerk en sensuele eenvoud
In de tentoonstelling wordt een aantal verbindende aspecten van de gepresenteerde werken benadrukt. Met name eenvoud en handwerk spelen een grote rol: een simpele reflectie in water, glas of schroeigaten in plastic bij Henk Peeters, ribbels in het kerklinnen bij Corrie de Boer of randjes van een zakdoek bij Lam de Wolf. Tastzin en de sensualiteit van de (denkbeeldige) aanraking komen ook aan bod in de getoonde werken, of zelfs de erotiek daarvan, waarmee bijvoorbeeld Beppe Kessler speelt. Wat Schoonhoven, Peeters en de meeste van de genoemde kunstenaressen verder bindt, is dat ze geen absolute keuze gemaakt hebben voor abstractie dan wel figuratie. Ze lijken vooral abstract te werken, maar toch wordt geregeld gezinspeeld op iets uit de alledaagse werkelijkheid.

zero-in-het-kwadraat-textielmuseum4beeld via textielmuseum.nl

zero-in-het-kwadraat-textielmuseum9'9 Diagonaal kwadraten', kunstenaar: Ria van Eyk, jaar: 1969 - 1972, foto: Joep Vogels / TextielMuseum

Feltgood by Ellen van der Wiel
Ritmes en lijnenspel, kenmerken van ZERO en Nul, zijn ook belangrijke elementen in het exclusieve viltdesign van Feltgood by Ellen van der Wiel. Ellen maakt van zelfgeproduceerd vilt o.a. kussens en gedurende de tentoonstelling is zij gevraagd in de textielshop van het Textielmuseum met name haar collecties in lichte tinten te verkopen. De kussens met als namen "sereen", "stip" en "stoer" passen naadloos in het thema en beeld van de tentoonstelling.

Ellen ontwerpt haar dessins door haar vilt in stroken te snijden en ze daarna weer aan elkaar te naaien. De naden keert ze echter naar de buitenzijde. Dit geeft structuur en laat de kleurnuances en patronen van beide zijden een rol in het dessin te spelen.

Naast kussens maakt zij ook viltschilderijen. De dessins van de kussens zijn vaak de proeftuinen om tot het ontwerp van een viltschilderij te komen. Zo ook heeft kussen "stip" de inspiratie gegeven tot het maken van het viltschilderij "relief". Dit viltschilderij met 35 "stippen" wordt vanaf februari geëxposeerd bij galerie Lis in Heusden Vesting (ook in Brabant).

Feltgood by Ellen van der Wiel
Feltgood op Stylink

ellen-van-der-wiel1kussen "sereen"

ellen-van-der-wiel2kussen "stip"

ellen-van-der-wiel3viltschilderij "relief"

Zero in het kwadraat
7 februari tot en met 17 mei 2015
Textielmuseum, Tilburg
www.textielmuseum.nl