Wie bezit het beeldrecht: de fotograaf of de stylist?

Als fotostylist ben je vaak intens betrokken bij een productie. Maar gewoonlijk heb niet jij maar heeft de fotograaf de rechten over het beeld. Is dat eerlijk? Kleven er ook voordelen aan deze actuele vanzelfsprekendheid? En: let er op of je door de vrijwaringsclausule straks niet de sigaar bent bij claims door ontwerpers of labels...

Door: Kim Zuijderwijk, juridisch columnist, werkzaam bij CC Proof 

Fotoproductie en rechten
Stel: je hebt een klus als fotostylist bij een shoot voor een bekend modeblad. In deze productie werk je nauw samen met andere profs: de fotograaf, de visagist, het model. Samen zorgen jullie er voor dat het uiteindelijke plaatje klopt. Bij grotere shoots is het team zelfs groter: meerdere stylisten zijn dan eerder regel dan uitzondering, met specialismen voor het personage/de kleding, de interieurs, de setting. Soms zelfs met een hoofd styling /art-director die het totaalbeeld bewaakt en subopdrachten delegereert.

uit de etalage van Alexandra Calmero, fotografie: Audrey Willems 

Wereldwijd en lucratief
Ofwel - een heel leger aan professionals kan betrokken zijn bij het maken van het beeld. Toch blijkt de fotograaf uiteindelijk vaak over alle  rechten van de foto’s te beschikken. Heeft niemand anders uit het voornoemde rijtje dan rechten? Stel nu dat de reportage ook verder wordt gebruikt, bijvoorbeeld voor een wereldwijde campagne. Een lucratieve zaak. Wat zijn de rechten van iedere deelnemer afzonderlijk? En wat kun je ermee?

Het auteursrecht van de stylist
Als stylist kan het zijn dat je gebruik maakt van beeld/producten van anderen en/of dat jij (mede)auteur/maker bent. In beide gevallen speelt het welbekende auteursrecht dat ‘het werk van letterkunde, wetenschap en kunst’ beschermt, kortweg ‘het werk’. Om te voldoen aan het auteursrecht dient het werk een ‘eigen en oorspronkelijk karakter te bezitten en een persoonlijke stempel van de maker te dragen’. Ook moet het werk zintuiglijk waarneembaar zijn.

uit de etalage van Ira Yugay, fotograaf: Pavel Izmalin

Ho ho,niet zomaar fotograferen
Als fotostylist gebruik je bij een shoot vaak voorwerpen die het beeld versterken. Neem bijvoorbeeld de ‘Sponge Vase’ van Marcel Wanders. Op deze vaas rust het auteursrecht van de ontwerper en moet je dus (eigenlijk) toestemming hebben om deze vaas te fotograferen. Laat je dit na, dan kan Wanders de fotograaf en eventueel de opdrachtgever aansprakelijk stellen.

Vrijwaring door de stylist
Vanwege het voorgaande kan het daarom zijn dat de fotograaf aan de stylist een vrijwaringsclausule vraagt. Hiermee pleit de stylist de fotograaf bij voorbaat vrij van eventuele aanspraken van derden door inbreuken op intellectueel eigendomsrechten. Het is maar dat je t ff weet, want het inzetten van producten door jou als fotostylist is natuurlijk aan de orde van de dag…

uit de etalage van Rosalie Willemse, fotograaf: Richard Bakker,
model: Romy, visagist: Judith van Vliet 

Co-auteur door creatieve input
Daarnaast kan er sprake van zijn dat een werk, in dit geval de foto, co-auteurs/co-makers heeft. Jij als stylist maakt immers samen met de fotograaf het uiteindelijke werk. Dit impliceert wel dat je als stylist meewerkt aan de creatie en de vormgeving van het werk; daarmee is er sprake van een persoonlijke, creatieve input. Iemand die simpelweg een idee levert is dus geen co-auteur, noch personen die louter helpen en de instructies uitvoeren. Denk dan bijvoorbeeld aan de verhouding hoofd styling / art director versus stylisten.

Bepalen en delegeren
De artdirector gaat vooral over de uitstraling en het totaalbeeld van een set, pagina of serie. Hij/zij bepaalt en kiest de beelden, foto’s of accessoires. Vervolgens zal hij/zij de uitvoering (als shopping en het maken van props) delegeren aan stylisten. Die zijn dan geen co-auteurs. Het hoofd styling / de artdirector kan in bepaalde gevallen dus wél een co-auteursschap (met de fotograaf) hebben op een werk.

uit de etalage van Judith Rasenberg

Overdracht van rechten
In de praktijk is het lastig werken met een werk waarop meerdere makers rechten claimen. Je moet immers van hen allen afzonderlijk toestemming vragen. Daarom zal in veel gevallen in een overeenkomst zijn bepaald dat de stylist / art director afstand doet van zijn/haar eventuele rechten en deze overdraagt aan de fotograaf.

De praktijk van de fotostylist
In bladenland is het echter bijna vanzelfsprekend geworden dat de freelance fotostylist (zonder de status als“hoofd” of “art-director”) het concept bedenkt en alles regelt (van modellen en locatie tot zelfs het inhuren van de fotograaf toe) maar diezelfde fotograaf alle rechten op het uiteindelijk product heeft. Als je het daar als stylist mee oneens bent zul je expliciet de fotograaf een overeenkomst moeten laten tekenen waarin die zijn/haar rechten overdraagt… Binnen de huidige realiteit kun je rekenen op een storm van protest…

uit de etalage van Danielle Brand ; fotografie: Jan Brand

Vergoeding in verhouding
Het auteursrecht van de foto ligt veelal bij de fotograaf. Is dit nu eerlijk tegenover al die andere partijen die mee hebben gewerkt aan het uiteindelijke werk? De fotograaf beschikt namelijk over alle rechten op de foto en mag het werk dus verveelvoudigen en reproduceren tegen een vergoeding. De rechten van bijvoorbeeld de stylist / art director (maar ook visagisten, haarstylisten, modellen) zijn vaak ‘afgekocht’. Je ontvangt een bedrag voor de geleverde diensten en het afstaan van je eventuele rechten op de foto. De vergoeding die je ontvangt dient dus in verhouding te staan met deze twee elementen.

Samen is omslachtig
Overigens is het onwenselijk om op één foto meerdere rechthebbenden te hebben. Hierdoor is het voor een eventuele gebruiker omslachtig om bij het gebruik van de foto toestemming te moeten vragen aan - stel - de stylist, de art director, het model, de visagist, de fotograaf en... Ondoenlijk. In de praktijk beschikt de fotograaf dus veelal over alle rechten en mag dus niet worden gepubliceerd of gekopieerd zonder zijn/haar toestemming. Ook niet als de publicatie zonder commercieel oogmerk is of alleen op internet plaatsvindt.

beeld uit de etalage van Hadewych
styling: Hadewych van Middelaar en Saskia Post; fotografie: Paul van de Looi
visagie: Yvon Moll; model: Hilde S. via Ulla Models

De lusten maar ook de lasten
Vergeet niet: de fotograaf heeft niet alleen maar voordeel van het zijn van de rechthebbende van het uiteindelijke werk. De lasten kunnen vergaand zijn. Denk aan de mogelijke aansprakelijkheid voor het gebruik van de ‘Sponge Vase’ van Wanders als er geen toestemming is gegeven en met de stylist geen vrijwaringsclausule overeengekomen. Al met al is het aan de fotograaf om, al bij het maken van de foto, er zo veel mogelijk voor te zorgen dat de rechten van derden worden gerespecteerd. Of te zorgen dat hij/zij toestemming heeft om de gewenste foto te maken.

Redelijk & vrij
Kortom: de vergoeding voor de door jou geleverde diensten en het afstaan van de eventuele rechten op een werk dienen in verhouding met elkaar te staan. Let goed op een contractuele vrijwaringsclausule van de fotograaf waarmee je als stylist alsnog aansprakelijk gesteld kunt worden voor inbreuk op het intellectueel eigendomsrecht van producten die door jou zijn gebruikt.

» Discussieer mee of stel je vraag aan Kim: De fotostylist: koningin of slavin?
» CC Proof, bescherm je ideeën
» Column Monique Shaw, fotostylist
» Zoek en boek je fotostylist

Noot - Nieuw denken: Creative Commons
Het bovenstaande kun je schakeren onder de klassieke wetgeving. Met de komst van internet is ook nieuw denken over beeld en beeldrecht ontstaan. Creative Commons biedt auteursrechthebbenden de vrijheid om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te gaan. Met een CC-licentie behoud je al je rechten, maar geef je aan anderen toestemming om je werk te verspreiden, met anderen te delen en/of te bewerken, afhankelijk van de licentie. Er zijn zes verschillende: van alleen naamsvermelding tot en met allerlei restricties. Met het beschikbaar stellen creëert de maker voor zichzelf snelle, potentieel wereldwijde (online) exposure en dito klantenkring…

Bookmark op: