Patula Berm: verwondering in glas

Net als stylisten laten kunstenaars zich inspireren door hun omgeving. Glaskunstenares Patula Berm (1966) maakt jurksculpturen van glas en kleinere glasobjecten als pruiken, bustiers, handspiegels. De kunstenares mixt glas met knikkers, krulspelden en oesterschelpen. Het werk wordt aangekocht door bedrijven, musea, overheidsinstanties en particulieren. Patula ontwikkelde haar fascinatie voor glas al op jonge leeftijd.

door Wils van de Ven - hoofdredacteur

Wonderlijk water
Als jong meisje, opgroeiend in Wijk en Aalburg, is Patula Berm dol op zwemmen. Ze verwondert zich over de watergolfjes die haar omringen en de lichtinval. Het water roept fantasieën op over waternimfen waaraan oesters, stenen, glinsterende scherven kleven. En - lopend naar huis – kijkt ze aandachtig naar de groen uitgeslagen koperrandjes langs vensterglas. Nu, als volwassen vrouw en kunstenares, zwemt Patula nog altijd graag. Haar vroege inspiratie heeft vorm gevonden in fascinerende glasobjecten als jurken en bustiers die knipogen naar de pruikentijd.

glazen jurksculpturen van glaskunstenares Patula Berm

Materialenmix
Patula Berm is in haar atelier in de Amsterdamse Spaarndammerbuurt omringd door goudkleurige kopjes, serviesgoed, zilverbeslag, branders en een variatie aan glas. Op verschillende tafels liggen glasfragmenten, los of in formatie – klaar om te worden versmolten. “Het samenbrengen van verschillende, onverwachte materialen vind ik interessanter en spannender dan alleen glas”, zegt ze, staand bij een etagère vol aardewerk met rode landschapsprint. Intact blijven de serviesstukken niet; ze gaan aan diggelen en de fragmenten worden verwerkt. “Ik gebruik materialen die dicht bij de mensen staan, verrassen en doen glimlachen”. Krulspelden, knikkers, oesters – ook die worden door Patula gevat in glas.

deze zijn nog heel...

Twee ateliers
In het kleinschalige atelier maakt ze haar handzamer objecten als bustiers, pruiken en handspiegels. In de hoek staat de kleine, ronde glasoven. De beelden - jurken en fonteinen van zo’n twee meter hoog - zouden hier niet eens passen. Die maakt Patula in de werkplaats van Van Tetterode waar grotere ovens zijn en helpende handjes. “Vergis je niet, die beelden zijn ontzettend zwaar. En de schaal onder de glasfontein alleen al weegt tientallen kilo’s.” Voorheen werkte ze uitsluitend bij Van Tetterode maar kreeg behoefte aan een rustiger, intiemere plek om kleinere stukken te maken en voorbereidend werk te doen.

vergis je niet, die beelden zijn ontzettend zwaar!

Technieken
Patula begon als autodidact, na een jaartje mode aan Akademie Vogue, een aantal jaren Theatervormgeving in Utrecht en twee jaar spelen in en runnen van een eigen theatergroep. De start in de glaskunst verliep met alle beginnersfouten die daar bij horen – verkeerde lijm, uitlopende verf, dat soort zaken. Da’s alweer lang geleden; inmiddels beheerst ze de meest uiteenlopende technieken als stringing en glass-fusion. Bij stringing wordt glas in een klein oventje verhit in een bloempot. Zodra het op de juiste temperatuur is stroomt het vloeibaar glas uit de opening onderop en moet er snel worden gehandeld om de slierten te draperen of te vormen. Bij glass-fusion worden kleuren aan elkaar versmolten en kan bijvoorbeeld een kant-print op het glas worden gedrukt. “Het zoeken naar en onderzoeken van nieuwe mogelijkheden is soms moeilijk maar vooral interessant”.

Niet uit de mouw
Het produceren van de glasjurken is weer een heel ander verhaal – in techniek én in tijd. Voor zo’n jurk wordt een mal gemaakt met gips en kippengaas die in delen wordt gezaagd. Op die mal-delen worden plastic vellen gemouleerd en gesneden. Deze plastic patronen zijn de basis voor het snijden van meerdere lagen plat glas. De lagen van één patroon worden met elkaar versmolten tot een platte koek.

bustier

Koeken en millimeters
“Die koek wordt op het juiste mal-element gelegd, eventueel met stringers erop, en hup – de oven in. Spannend, want je weet nooit precies hoe het eruit komt”, legt Patula uit.
“Een jurk kan uit zes tot 100 van dit soort delen bestaan. Met de diamantzaag corrigeer bij de assemblage tot op de millimeter. De delen moeten naadloos aansluiten.”
De creatie van een glasjurk kost zo’n vier maanden. “Alleen al met het omsmelten met alle losse stukjes ornamentglas naar interessante vormen ben ik weken bezig”.

Doel en inspiratie
“Ik houd helemaal niet van het gepsychologiseer óver kunst en bínnen de kunstwereld”, als wordt gevraagd welk doel ze nastreeft met haar glaskunst. “Ik wil gewoon mooie dingen maken, schoonheid toevoegen, da’s voor mij genoeg”. Als ze anderen weet te inspireren, ontroeren, plezieren met haar werk heeft Patula haar doel bereikt.

Anna en Archimbaldo
Haar eigen inspiratie vindt ze dagelijks, in materialen, een steen op straat, de natuur. Maar ook de vijftigerjarenactrice Anna Magnani die haar aanzette tot een glasjurk. De beeltenis van deze diva van de Nouvelle Vague is zelfs in het beeld opgenomen. Of de 16e–eeuwse Archimbaldo die in zijn wonderlijke schilderijen mensgezichten penseelde uit fruit, vissen of gevogelte. “Geweldig! Ik ontdek steeds weer wat nieuws in die schilderijen – ze blíjven fascinerend.”

inspiratie, inspiratie, inspiratie...

Internationaal
Patulas werk wordt aangekocht door gevarieerde klanten. Zoals het Stadsdeelkantoor Amsterdam-Noord dat een serie beelden plaatste in de hal en het restaurant. Ook spreekt het werk buitenlandse partijen aan. Zo begroet een aantal jurken de gasten van cruiseschip Queen Mary 2 in de theaterzaal. Het Duitse glasmuseum Alter Hof Herding heeft Patulas werk eveneens in de collectie opgenomen. Door regelmatige deelname aan exposities in binnen- en buitenland blijft de interesse voor haar tijdloze kunst groeien.

Beperkt in opdracht
Samenwerking in een project – bijvoorbeeld met een stylist – lijkt haar interessant zolang zij “een eigen draai aan het product kan geven”. Ook kan ze zich voorstellen dat ze in opdracht een zeer exclusieve give-away zou produceren. Bijvoorbeeld de handspiegels die ze ook maakt. “Ik moet wel de inspiratie kunnen opbrengen om van elk zo’n spiegel iets unieks te maken. Vijftien ja, maar honderd, nee. Dat wil en kan ik niet.”

Tijdloos
Romantiek uit vervlogen tijden en oorspronkelijk materiaalgebruik kenmerken het werk van Patula Berm. Voelt ze zich met haar Bourgondische werk op haar plaats in het strakke Nederland, in deze tijd van high-tech? “Misschien ben ik wel in de verkeerde eeuw en in het verkeerde land geboren”, lacht ze. Om het daarna te relativeren: “de dingen gaan hoe ze gaan, en ik vertel wat ik wil vertellen. Elk mens heeft behoefte aan schoonheid. En schoonheid kent geen grenzen of tijd”.

schoonheid kent geen grenzen...